اطلاع اجمالى كه از نوع كتب تعليمى و اخلاقى دورهء ساسانى داريم هيچ بعيد نمىدانيم كه در همين زمينه‌ها كتابها و نوشته‌هاى متعدد منسوب به شاهان و به خصوص خسرو انوشيروان وجود داشته و شواهد موجود نيز اين امر را تأييد مىكند . « 1 » « كتاب ما كتب به كسرى الى المرزبان و اجابته ايّاه » « * » اينوسترانزف دربارهء اين كتاب مىنويسد : « آيا اين تأليف همان نقل حكايت مشهور از تاريخ ايرانيان در يمن و مكاتبهء مرزبان يا مروزان حاكم اين ايالت با خسرو پرويز نيست ؟ » « 2 » حكايت مشهور كه در اينجا به آن اشاره شده واقعه فتح يمن است كه خلاصهء آن به شرحى كه در كتابهاى تاريخ آمده بدين قرار است ، كه در روزگار انوشيروان حبشىها به يمن حمله بردند و آنجا را تصرف كردند ، و سيف بن ذى يزن شاهزاده يمنى از انوشيروان در بيرون راندن حبشىها كمك خواست ، و انوشيروان نيز لشكرى آماده ساخت و به فرماندهى يكى از سرداران خود كه طبرى نامش را « وهرزان » نوشته و او را از مرزبانان خوانده به كمك او فرستاد ، وهرزان حبشىها را از يمن بيرون راند و آنجا را به سيف سپرد و به ايران بازگشت ، ولى چون بار ديگر در آنجا فتنه برخاست و سيف كشته شد وهرزان دوباره به يمن بازگشت ، و اين بار خود به نام پادشاه ايران بر آنجا فرمانروايى مىكرد و از اين تاريخ به بعد يمن در جزء متصرفات ايران درآمد و اين وضع تا زمان ظهور اسلام ادامه داشت . غير از وهرزان نام چهار تن ديگر از سرداران ايرانى در تاريخها آمده كه

--> ( 1 ) . دربارهء كتابهاى متعددى كه در اين زمينه به خسرو انوشروان منسوب بوده و به عربى ترجمه شده رجوع كنيد به كتاب « الترجمة و النقل عن الفارسية فى القرون الاسلاميه الاولى » ، ج 1 ، ص 42 - 34 . ( * ) . كتاب آنچه كسرى به مرزبان نوشت و پاسخ مرزبان به او ( 2 ) . مطالعاتى دربارهء ساسانيان ، ص 150 ، شمارهء 55 .